ARI KOLONİSİ VE BİREYLERİ

Arılar son derece gelişmiş sosyal yaşam ve yuva kurma yeteneğine sahip eklembacaklı bir böcektir. Kısmen evcilleştirilmiş olsalar da hala özgür yanlarını muhafaza etmektedirler.

Bir arı kolonisinde şekil ve biyolojik olarak birbirinden farklı üç birey vardır:

1) Ana Arı  2) Erkek Arı 3) işçi Arı

Bal arısı kolonisi bireyleri

ANA ARI: Kolonideki bütün düzenin koruyucusu, koloninin devamını sağlayan yegane üretken bireydir. Oldukça gelişmiş bir dişi üreme sistemine sahiptir.. Bir kolonide 1 adet  çiftleşmiş, üretken kraliçe arı bulunur. Ancak oğul verme zamanında kolonide çiftleşmemiş birkaç tane ana arı bulunabilir. Kolonide ana arı bulunmazsa o koloninin ömrü kısa olur. Koloninin üretkenliğini sağlayan birey ana arıdır. Ortam uygun olduğu sürece kraliçe ( ana arı ) sürekli yumurta atar.

Kolonide ana arıyı tanımak kolaydır. Genellikle bir tanedir ve diğerlerine göre daha uzun olup 18-20mm kadardır. Abdomeni sivri ve uzuncadır.  Kanatlar ancak abdomenin yarısına kadar uzanır. Arılar ovipardır. Yani yumurta ile çoğalırlar. Bir arı kolonisinde yumurtlama işini gerçekleştiren birey ana arıdır. Ana arı hayatı boyunca bir defa çiftleşir. Daha sonraki süreçte düzenli olarak yumurtlar. Hiç çiftleşmemiş ana arı, genellikle öğlenden sonra, (yaklaşık saat 14.00 -16.00 dolaylarında) , havanın 20 derecenin üstünde olduğu bir sıcaklıkta, rüzgarsız güzel bir havada çiftleşme uçuşu için kovandan ayrılır. Bu sırada kovandaki erkek arıları da peşine takar, ki bu uçuşa civar kolonilerden de erkek arı katılabilir. Ana arı yaklaşık 10-15km kadar uçabilir. Uçuş sırasında ana arıyı takipte başarılı olan 5 -10 erkek arı ile çiftleşen ana arı bu sırada melezlemeyi de sağlamış olur.Ana arı çiftleşmede aldığı spermaları , reseptakulum seminisinde toplar.Gerektiğinde bu keseden alıp kullanır.Bir daha hayatı boyunca çiftleşmez.

Çiftleşme uçuşu bir gün içerisinde şekillenen, yarım saat kadar süren bir uçuş olayı ile karakterizedir. Çiftleşme işini bitiren ana arı tekrar kovana döner ancak erkek arılar kovana geri dönmez. Eğer ana arı yumurtadan çıkmış ve bunun üzerinden 12-13 gün geçmiş hala çiftleşme uçuşuna çıkmamış ise arzusu azalır; 20 gün olmuş hala çiftleşmemiş ise o ana arı artık damızlıkta kullanılamaz.

Çiftleşme uçuşu sonrası kovana dönen ana arı 3-5 gün içerisinde yumurtlamaya başlar. Günde ortalama 1500-2000 , yılda ise 200.000 yumurta bırakır.

Ana Arının Yumurtlamasına Etki Eden Faktörler

1) Hava sıcaklığı ve iklim,

2) Kovan içi Isısı, (en ideali 33 derece)

3) Ana arının yaşı,

4) Kovanın gücü,sağlığı, kovana taşınabilen gıda, besin miktarı..

Ana arı, doğal koşullarda 6 -7 yıl yumurtlamayı sürdürür. Ancak zamanla veriminde nitelik ve nicelik olarak kayıplar şekillenir. O nedenle arıcılıkta kraliçenin düzenli olarak 2 - 3 yılda bir değiştirilmesi gerekir. Ana arı bıraktığı yumurtaların bir kısmını döllenmiş ,  bir kısmını döllenmemiş olarak bırakır.Döllenmiş olanlardan ana arı ve işçi arı çıkarken, döllenmemiş olanlardan erkek arı çıkar.Yaşlanmış bir kraliçe arının sperm kesesindeki spermatazoonlar dejenere olmaya (yıpranmaya) başlar.Böylece ana arı daha çok dölsüz yumurta bırakır. Dölsüz yumurtalarda da erkek arı çıktığı için erkek arı işe yaramaz ve kovana yük olur. İşçi arı sayısı da azalacağından erkek arıları işçi arılar kovandan da uzaklaştıramaz böylece koloni güçsüz kalır.

Ana arı 1.5mm kadar olan, beyaz ince kabuklu yumurtalarını, petek gözlerine dik olarak tek tek bırakır. Erkek arı petek gözleri daha çok çerçevenin kenara yakın kısımları olup burası içlere göre daha soğuk olduğundan tercih edilir. Yine erkek arı petek gözleri işçilerinkine göre daha büyüktür.İşçi arı petek gözleri ise daha küçük ve çok sayıdadır.Ana arının yetiştiği yer ise ‘yüksük veya meme ‘ denen petek düzlemin altında (çoğunlukla) veya üstünde yüksük şeklinde çıkıntı yapmış petek gözüdür. Yüksük, peteğin kenarlarında veya ortalarında olabilir. Kovanda her dönemde birkaç tane ana arı petek gözü görebilmek mümkündür. Ana arı özellikle yaşlandığında daha çok yüksük oluşturur ki böylece ana arı yerine başa geçecek kraliçe adayı oranı yükselmiş olur. Genellikle bu yüksüklerin ortasındaki daha erken çıkar ve kenardaki ana arı gözlerinde bulunan henüz çıkmamış yavruları öldürür.

Arıların gelişmesi;

YUMURTA--àLARVA-àPUPA-àERGİN

Yumurtadan 3 gün içerisinde larva çıkar. Larva, silindirik, kurtçuk yapısında olup kirli beyaz renktedir. Larva 5 gömlek değiştirir. Larvanın gömlek değiştirmesi, yapısının değişip büyümesi anlamına gelir.

Anaarıda larva ilk 4 gömleğini 5 -5,5 günde; işçide 5 günde; erkekte ise 6 günde tamamlar.4. gömleğini değiştiren larvanın petek gözü işçiler tarafından, hava değişimini engellemeyen ancak ilaç, pislik girmesini engelleyen şeffaf bir zar ile kapatılır. Gözün kapatılması anada 1, işçide 2, erkekte 3 günde tamamlanır. Petek gözü kapanan larva 5.gömleğini değiştirir. (anada 2, işçide 3, erkekte 4 gün sürer.) Böylece pupa aşamasına gelir. Pupa göz içerisinde döner ve başı kapağa dönük şekilde bir pozisyon alır. Pupa dönemi, anada 4 -4,5 gün,  işçi ve erkekte 8 gündür.

Toplam Gelişme Süreleri;

Ana Arı: 15 -16 gün.

İşçi Arı: 21 gün

Erkek Arı: 24 gün.

İlk 3 gün larvaların beslenmesi, arı sütüyle olur. 3. günden sonra işçi v erkek arılar polen (çiçek tozu) ve nektar (bal özü) ile beslenirken, kraliçe hayat boyunca işçi arılar tarafından arı sütü ile beslenir.

Tüm arı dönemlerinde beslenmeden işçi arılar sorumludur.

Ergin arıya benzeyen pupa gömleğini değiştirdikten birkaç saat sonra petek gözü kapağını yiyerek dışarı çıkar, artık ergin arıdır.

NOT:Ana arı, işçi arıların yaptıkları görevlerin hiçbirini yapmaz. Bacaklarında fırça ve çiçek tozu kesesi yoktur. Dili de çiçeklerin balözünü emmeye yetecek kadar uzun değildir. İğnesini ise insanlara saplayamaz, yalnızca rakiplerini bertaraf etmek için kullanabilir. Ana arıların beslenmesi, ana arının işçi arıdan hazır yiyeceği emerek alması şeklinde olmaktadır. Ana arı 5-6 yıl yaşayabilirse de ikinci yıldan sonra yumurta veriminde düşmeler ve dölsüz yumurta miktarında artışlar görüldüğünden kovanda 3 yıldan fazla barındırılmaz.

ERKEK ARI : Döllenmemiş yumurtalardan 24 günde gelişen erkek arılar, petek gözünden çıktıktan sonra7-10 gün uçuş talimatı yaparlar.12.günde genital sistemleri gelişimini tamamlar. Ve çiftleşme uçuşuna hazır hale gelirler.Zaten kovandaki tek görevleri ana arı ile çiftleşmektir.Vücut yapısı ana arıdan küçük, işçi arılardan büyüktür.Abdomeni kalınca , kanat tam abdomen boyundadır. Zehir iğneleri yoktur. Hayatları yazları 2 ay kadardır. Bir kovanda erkek arı en çok bahar ve yaz aylarında gözlenir; bu dönemlerde bile sayıları 500-2000 i geçmez. Sonbaharda artık bir işe yaramayan erkek arılar, işçiler tarafından kovandan atılmış olur. Atılan bu erkek arılar civarda zayıf koloni bulursa oraya yerleşebilir. Eğer koloni zayıfsa; işçiler yetersizse, erkek arılar koloniden uzaklaştırılamaz. Kolonide erkek sayısı artınca koloni zayıflar.

İŞÇİ ARILAR: Genital sistemi (üreme sistemi) rudimenter (gelişmemiş) olan dişi arılardır. Koloninin gücü kovandaki işçi arı sayısı ile orantılıdır. Çünkü kovandaki bütün işler işçilerce yapılır. Kolonideki sayıları mevsime göre değişir. Normal bir kovanda bahar ve yaz aylarında 60.000 -80.000 işçi arı olması uygundur. Kışları bu sayı azalır.10.000- 20.000 dolaylarına iner. İşçi arılarda yumurtadan olgun oluncaya kadar geçen süre 21 gündür. Yine ömürlerinin 21 gününü kovan içinde, 21 gününü kovan dışında geçirirler. Olgun arı olarak ömürleri 40 -60 gün kadar sürer. Baharda ilk çıkan işçi arılar daha sonra çıkanlardan daha çok yaşar. Kışları 6 -8 ay kadar yaşayabilmektedirler. İşçi arılar, kolonide kovan temizliği, kovanın havalandırılması, arı sütü ve bal mumu salgılama, petek örme, yavru bakımı, yavru beslenmesi, kovan bekçiliği, nektar toplama, polen toplama, propolis ve su taşıma, ve balın toplanmasından sorumludur.

            İşçi arıların kovan içi ve kovan dışı hizmetleri tamamen fizyolojik yaş ile ilgilidir. Genç işçi arılar kovan içi işlerini, yaşlı işçi arılar ise tarla işlerini yapar. Genç işçi arılarda kovan içi görev sırası şöyledir;

1 -2.      günler: Birbirlerini ve yavru gözlerini temizlerler. Birbirlerini

              besler ve yavru gözlerini ısıtırlar.

3 -5.      günler: Yaşlı larvaları polen ve bal ile beslerler.

6 -11.    günler: Genç larvaları arı sütü ile besler, arı sütü

              salgılarlar.

12 -17.  günler: Mum bezleri gelişir. Petek örme, kovan temizliği ve

              kovanın havalandırılmasını yaparlar.

13.        günden sonra uçma talimleri yaparak uçmayı öğrenirler.

18 -21. günler: Kovan önü bekçiliği yaparlar.

21.        günden sonra 35. veya 55.güne kadar kovan dışı

             faaliyetleri yaparlar. Tarlacılık faaliyetleri olarak nektar ve

             polen toplar, su ve propolis taşırlar.

             Tarlacı arılar iki gruptur. Bunlardan biri keşfedici grup

             diğeri ise toplayıcı-taşıyıcılardır.

İşçilerin kovan dışı faaliyetleri hava ile yakından ilişkilidir. Arılar için en uygun ortam ısısı 18 - 32 derece olduğunda, rüzgarsız, yağmursuz havalardır. Ortam ısısının 10 derecenin altına indiği havalarda arılar çalışamazlar, rüzgarlı havaları sevmezler. Uygun koşulda uçuşa çıkan bir arı 20 -25 km/saat bir hızla uçarak yol alabilir. 12 km uzaklara kadar gidebilir. Uygun koşullarda ortalama 10 -15 sefer kovana gıda taşıyabilir.

şçilerin aktivitesi, bölgenin iklim koşullarına göre değişmekle birlikte geç sonbaharda biter ve erken ilkbaharda tekrar başlar. Kış dönemi arılar, kovanda önceden depo edilmiş bal ile beslenerek geçirirler. Sayıları birkaç bine iner. Bir kraliçe ve işçi arılar kışı ‘KIŞ SALKIMI’ yaparak geçirirler.

Kış salkımı, kovanın bir bölgesinde ortada kraliçe ve onun civarında işçilerden toplanmış bir dizilişte geçirirler. İçteki ve dıştaki işçiler sürekli yer değiştirerek ortam ısısını belli bir seviyede tutmaya çalışır. Böylece kraliçeyi soğuktan korumaya çalışırlar. Kış salkımında ortam ısısı 10 derecenin altına düşürülmez. (genelde 15-30 arasında kovan ısısı idealdir. Yazları ise işçi arılar kovana su taşıyarak, kanat çırparak ortam ısısını düşürmeye çalışırlar.